دی مفتیان شهر را تعلیم کردم مساله
و امروز اهل میکده رندی ز من اموختند

کتاب‌همشهری- هیچ ملتی بدون نگاه عمیق و دقیق به گذشته خود و بررسی احوال و اثار هنرمندان، صنعتگران، سیاستمداران و از همه مهمتر متفکران و دانشمندان نمی تواند مسیر حرکت به سوی ایندهای روشن و پربار را ترسیم و در ان پیش رود.

در این میان مطالعة زندگی برخی از این شخصیتهای تاریخ‌ساز اثر دیگری بر انسان دارد و زندگی شیخ بهائی از ان جمله است. زیرا وی از زمره متفکرانی است که علم و عمل، سیاست و اخلاق، مدارا با مردم و عرفان و سیر و سلوک را همزمان و در تار و پود شخصیت خود امیخته بود و بر اثر این جهاد علمی و معنویت درونی و خدمت به مردم به مقامی رسید که نامش نگین لوحة علما و دانشمندان است.

به مناسبت سوم اردیبهشت ماه روز بزرگداشت شیخ بهائی گزیدهای از کتاب پیشوای حکمت ایمانیان تالیف محقق برجستة کشور اقای جویا جهانبخش را که بزودی توسط انتشارات همشهری در مجموعة اندیشه مندان ایران و اسلام منتشر میگردد تقدیم خوانندگان عزیز می‌کنیم. باشد که اشنایی با این بزرگان دستگیر همگان در پیمودن راه کمال و تعالی باشد. ان شاء الله

روزگاری که شیخ بهاءالدین محمد عاملی در ان زیست، از مهمترین ادوار تاریخ ایران و از حساسترین برشهای تاریخ جهان اسلام است. استقرار و امنیت و رفاه نسبی و علیالخصوص حمایت شهریاران صفوی، زمینة رشد و تعالی و ترقی برخی از علوم و فنون و صنایع و هنرها را فراهم ساخت و در این عصر، عالمان و صنعتگران و هنرمندان بزرگی به ظهور رسیدند که برخی از ایشان صدرنشینان دانش و فن خویش به شمار می‌روند.

کوچیدن هنرمندان مکتب هنری هرات به نواحی مرکزی و باختری ایران که با روی کار آمدن صفویان فزونی گرفت، کوچیدن عالمان شیعی عراق عرب و جبل عامل به قلمرو حکومت صفوی، تشویق و تحریض شاعران و ادیبان از سوی دربار (بویژه در زمینة شعر مذهبی)، پیدائی نهضت ترجمة متون مذهبی از عربی به فارسی که مورد عنایت ویژة حکومت بود، به کار گرفته شدن معماران در بنای ابنیة عامالمنفعه (مسجد و مدرسه و حمام و...) و نیز بناهای سلطنتی، رونق یافتن کار کاتبان و مذهبان و نقاشان و خوشنویسان و کتابارایان در پی رونق فرهنگی و رواج کتاب و کتابخوانی، گرم شدن حوزه های علوم دینی و درس و بحث و تالیف و ترجمه و مناظره و مباحثه در علوم گوناگون که حتی گاه با حضور شخص شاه انجام می پذیرفت، خطوط برجستة رستاخیز فرهنگی و علمی و هنری بزرگی بود که در ایران صفوی پدید امد.

شیخ بهاءالدین محمد عاملی که بعدها بیشتر به عنوان شیخ بهائی   اشتهار یافت، از مفاخر تراز اول جهان اسلام است و شاید بی مبالغه بتوان او را درخشانترین شخصیت علمی اسلامی در سده های دهم و یازدهم هجری خواند. او در شعبه‌های مختلف علوم زمان خویش مهارت داشت و به قول قدما مردی ذوفنون بود. حتی گفته اند در دانش هائی بصیرت و مهارت داشت که پیش از وی کمتر دانشمندی در جهان اسلام گرد انها برامده است. افزون بر تبحر در دانشهای گوناگون و خوض در عرفان رسمی و مصطلح، جاذبه های شخصیت انسانی و کارنامه پربار فضائل و مکارم شیخ بهائی، یاد و نام او را در فرهنگ ما پاینده ساخته است.

پدر بهاءالدین محمد، شیخ عزالدین حسینبن عبدالصمد (918 ـ 984 هـ .ق.)، از عالمان بزرگ شیعه و شاگرد و یار صمیمی شهید ثانی (911ـ 965 هـ . ق.) بود. نیای بهاءالدین، شمس الدین محمدبن علی، از دانشوران و پارسایان جبل عامل بوده است و او را مردی صاحب کرامت قلمداد کردهاند.

تبار این خاندان به حارث همدانی (معروف به حارث اعور / ف: 65 هـ . ق.) می رسد که از یاران برجستة امیر مؤمنان علی بن ابیطالب(ع) بوده است. همدان نام قبیله ای یمنی است و حارث از ان قبیله بوده. این هم که شیخ بهاءالدین را گاه با نسبت حارثی همدانی یاد کرده اند، از همین روی است که نسب او به حارث همدانی می‌رسد. . . <<<<<